Bandsagir – leiðbeiningar og val | SG Handverk
Hvernig vel ég rétta bandsög?
Bandsög er ein fjölhæfasta vélin á trésmíðaverkstæðinu. Hún getur sagað beinar línur, boga og hringi, kljúft þykkan við og undirbúið efni fyrir rennismíði og aðra áframhaldandi vinnslu.
Rétt bandsög ræðst fyrst og fremst af verkefnunum sem þú hyggst vinna, stærð vinnustykkjanna, sögunargetu vélarinnar og því vinnuplássi sem þú hefur til umráða.
Stærsta bandsögin er ekki sjálfkrafa sú rétta. Veldu vél sem ræður við stærð og þykkt vinnustykkjanna, tekur þau bandsagarblöð sem verkefnin kalla á og kemst vel fyrir á verkstæðinu.
Val og notkun bandsagar – yfirlit
Skoðaðu hvort þú ætlar að saga beint, í boga, kljúfa þykkan við eða undirbúa efni fyrir rennismíði.
Sögunardýpt, breidd vinnusvæðis, borðstærð og mótorafl þurfa að passa fyrirhuguðum verkefnum.
Rétt spenna, staðsetning blaðs og nákvæmar blaðstýringar skipta miklu fyrir stöðugan og hreinan skurð.
Breidd, tannafjöldi og gerð blaðsins þurfa að hæfa efninu og lögun skurðarins.
Breiðari blöð henta almennt betur í beina skurði en mjórri blöð ráða við þrengri boga.
Bandsögin getur mótað og minnkað vinnustykki áður en þau eru fest í rennibekkinn.
Rétt hjálpartæki auðvelda hringskurð, endurtekna skurði og öruggari meðhöndlun vinnustykkja.
Yfirfarðu blað, hlífar, stýringar, ryksog og vinnustykki áður en vélin er ræst.
Bandsagir – leiðbeiningar og nánari upplýsingar
Smelltu á viðeigandi kafla til að lesa nánar.
1. Byrjaðu á verkefnunum sem þú ætlar að vinna
Áður en þú velur bandsög skaltu skoða hvers konar verkefni vélin á fyrst og fremst að sinna. Bandsagir henta meðal annars til að:
- saga beinar og bogadregnar línur,
- saga hringi og önnur form,
- kljúfa þykkan við í þynnri hluta,
- saga kubba og grófmóta efni fyrir rennibekk,
- saga samskeyti og ýmsa minni hluti,
- og vinna með náttúrulegan eða óreglulegan við.
Minni bandsög getur hentað vel fyrir léttari verkefni, þynnra efni og verkstæði þar sem pláss er takmarkað. Stærri vél kemur frekar til greina þegar saga þarf reglulega þykkan við, vinna með stærri vinnustykki eða nota breiðari bandsagarblöð.
Hugsaðu ekki aðeins um verkefnin sem þú vinnur í dag. Gott getur verið að velja vél sem veitir hæfilegt svigrúm fyrir þau verkefni sem þú gætir viljað takast á við síðar.
2. Stærð, sögunargeta og mótorafl
Tvær stærðir segja mikið um vinnusvið bandsagar: hámarks sögunardýpt og fjarlægðin frá blaði að stoð vélarinnar.
Sögunardýpt segir til um hversu þykkt vinnustykki kemst undir efri blaðstýringuna. Uppgefin hámarksstærð er þó ekki alltaf það sama og þægileg vinnslugeta við allar aðstæður. Viður, blað, mötunarhraði og mótorafl hafa einnig áhrif.
Fjarlægð frá blaði að stoð ræður því hversu breitt vinnustykki kemst fyrir hægra megin við blaðið. Þetta getur skipt miklu við vinnslu á breiðum plötum og stærri formum.
Einnig er gott að skoða:
- stærð og stöðugleika vinnuborðsins,
- mótorafl og rafmagnskröfur,
- hvaða breiddir bandsagarblaða vélin tekur,
- hversu auðvelt er að stilla blaðspennu og stýringar,
- stærð útsogsstúts og möguleika á ryksogi,
- og heildarstærð og þyngd vélarinnar.
Þyngri og stífari vél er almennt stöðugri við erfiðari vinnslu, en þarf jafnframt meira gólfpláss og trausta undirstöðu.
3. Hvernig er bandsög stillt rétt?
Rétt uppsetning hefur mikil áhrif á nákvæmni, vinnugæði og öryggi. Ef bandsögin sagar illa eða vill ekki fylgja línu þarf fyrst að yfirfara blaðið og stillingar vélarinnar.
Borð og blað
Notaðu vinkil til að athuga hvort borðið sé hornrétt á blaðið þegar saga á í 90° horni. Stilltu síðan hallakvarða eða stopp samkvæmt leiðbeiningum framleiðanda.
Aðhald
Aðhaldið þarf að vera rétt stillt miðað við blaðið og þá skurðarstefnu sem vélin og blaðið mynda. Fylgdu leiðbeiningum framleiðanda um uppsetningu og stillingu aðhaldsins.
Efri og neðri blaðstýringar
Legur eða stýrikubbar, eftir gerð vélar, eiga að styðja blaðið þegar álag kemur á það án þess að þrýsta stöðugt á það í lausagangi. Bæði efri og neðri stýringar þurfa að vera rétt stilltar.
Hæð efri stýringar
Hafðu efri stýringuna eins nálægt vinnustykkinu og verkefnið leyfir. Minna óstutt blaðsvæði eykur stöðugleika og hjálpar til við að halda skurðinum réttum.
Blaðspenna
Of lítil spenna getur valdið sveigju og ónákvæmni. Of mikil spenna getur aukið slit á blaði, legum og öðrum hlutum vélarinnar. Stilltu spennuna samkvæmt leiðbeiningum framleiðanda og með hliðsjón af breidd blaðsins.
Staðsetning blaðsins á hjólunum
Blaðið þarf að ganga rétt á hjólunum. Röng staðsetning getur valdið ójöfnu sliti, skemmdum á blaði eða því að það fari af hjólunum.
Snúðu hjólunum varlega með höndunum eftir blaðaskipti og áður en vélin er ræst. Gakktu úr skugga um að blaðið gangi rétt og snerti ekki óviðeigandi hluta vélarinnar.
4. Bandsagarblöð og val á réttu blaði
Bandsagarblaðið hefur ekki síður áhrif á árangurinn en vélin sjálf. Rétt blað getur bætt nákvæmni, skurðhraða og yfirborð skurðarins.
Við val á blaði þarf meðal annars að skoða:
- breidd blaðsins,
- fjölda tanna á tommu,
- lögun og tannskipan,
- þykkt vinnustykkisins,
- hvort saga á beint eða í boga,
- og hvaða efni á að saga.
Slitið, skemmt eða rangt valið blað getur valdið því að sögin dragi til hliðar, skurðurinn verði grófur eða að notandinn þurfi að beita óeðlilega miklum þrýstingi.
5. Beinir skurðir, bogar og hringskurður
Breiðara bandsagarblað er almennt stöðugra í beinum skurði og hentar vel þegar kljúfa þarf við eða saga langar, beinar línur.
Mjórra blað getur fylgt þrengri boga. Því minni sem radíusinn er, þeim mun mjórra blað þarf yfirleitt að nota. Ef blaðið er of breitt fyrir bogann getur það sveigst, skurðurinn farið út af línunni og tennurnar orðið fyrir ójöfnu álagi.
Við hringskurð og endurtekin form geta sniðmát og sérsmíðuð hjálpartæki aukið nákvæmni og auðveldað öruggari meðhöndlun vinnustykkisins.
Þvingaðu aldrei vinnustykkið til að fylgja þrengri boga en blaðið ræður við. Stöðvaðu frekar, bakkaðu örugglega út úr skurðinum samkvæmt viðeigandi vinnubrögðum og veldu hentugra blað eða breyttu vinnsluröðinni.
6. Af hverju vinna bandsög og rennibekkur vel saman?
Bandsög er mjög gagnleg við undirbúning efnis fyrir rennibekk. Með henni má saga kubba í grófa stærð, fjarlægja óþarfa horn og móta skálarefni nær hring áður en það er fest í rennibekkinn.
Þetta getur:
- minnkað ójafnvægi vinnustykkisins,
- dregið úr óþarfa álagi á rennibekk og festingar,
- stytt tímann sem fer í grófmótun,
- og hjálpað til við að nýta hráefnið betur.
Óreglulegt vinnustykki þarf þó alltaf að meta vandlega áður en það er sagað eða fest í rennibekk. Athugaðu sprungur, lausa kvisti og aðra galla og notaðu festingar sem henta stærð og lögun efnisins.
7. Sniðmát og hjálpartæki fyrir bandsagir
Sniðmát og hjálpartæki geta aukið nákvæmni, endurtekningarhæfni og öryggi við notkun bandsagar.
Þau geta meðal annars nýst til að:
- saga reglulega hringi,
- gera mörg eins vinnustykki,
- styðja við óreglulegt eða sívalt efni,
- stýra vinnustykki í beinum skurði,
- og undirbúa efni fyrir rennismíði.
Hjálpartæki þarf að vera stöðugt, hæfa vélinni og verkefninu og halda höndum notandans frá skurðarlínu blaðsins.
8. Öryggi og lokatékk áður en vélin er ræst
Lestu notendahandbók vélarinnar og fylgdu leiðbeiningum framleiðanda um uppsetningu, blaðspennu, stillingar og örugga notkun.
Áður en bandsögin er ræst skaltu athuga eftirfarandi:
- Blaðið er heilt, óskemmt og rétt spennt.
- Blaðið gengur rétt á hjólunum.
- Efri og neðri blaðstýringar eru rétt stilltar.
- Allar hlífar eru á sínum stað og lokaðar.
- Efri stýringin er stillt nálægt vinnustykkinu.
- Borð, aðhald og aðrar festingar eru tryggilega læst.
- Vinnustykkið liggur stöðugt og inniheldur ekki lausa hluta.
- Ryksog er tengt og barkar eru ekki stíflaðir.
- Laus verkfæri og aðrir hlutir hafa verið fjarlægðir af borðinu.
- Notandinn er með viðeigandi augn- og heyrnarhlífar.
Haltu höndum frá skurðarlínu blaðsins og notaðu ýtikubba eða önnur viðeigandi hjálpartæki þegar vinna fer fram nálægt blaðinu. Fjarlægðu ekki sag eða afskurð meðan vélin er í gangi.
Slökktu á vélinni, bíddu þar til blaðið hefur stöðvast að fullu og taktu hana úr sambandi við rafmagn áður en skipt er um blað, hlífar opnaðar eða unnið að stillingum og viðhaldi.
Skoðaðu bandsagir og frekari fræðslu
Skoðaðu úrval Record Power bandsaga eða farðu aftur á fræðslusvæðið til að finna fleiri leiðbeiningar um val, stillingar og örugga notkun trésmíðavéla.
Rykvarnir og heilsa á verkstæðinu
Fínt viðarryk getur haft áhrif á bæði heilsu og vinnuumhverfi. Í CamVac fræðslumiðstöð Record Power má finna upplýsingar um ryksöfnun, síun og val á réttu kerfi fyrir verkstæðið. Efnið er á ensku.